Bijwerkingen door medicijnen

De meeste medicijnen hebben milde bijwerkingen, soms ernstige. Zo’n 22% van de medicijngebruikers merkt geen effect bij de standaarddosering. Zo’n 30% van de medicijngebruikers meldt ernstige tot zeer ernstige bijwerkingen. Amerikaans onderzoek toonde aan dat 6,5% van de ziekenhuisopnames komt door bijwerkingen van geneesmiddelen.

 

Werking van medicijnen in het lichaam

Veel medicijnen worden eerst in de lever omgezet in de werkzame stof. De werking van veel medicijnen is dus afhankelijk van de dosering en de snelheid, waarmee de stofwisseling deze medicijnen omzet (metaboliseert).  Dat verschilt per persoon. De specifieke eigenschappen en de variaties van de genen spelen daarbij een belangrijke rol. De enzymen, die zorgen voor het omzetten van een medicijn, zijn namelijk niet bij iedereen in gelijke mate aanwezig.

maagpijn-bijwerking-medicatie

Meest voorkomende bijwerking van medicijngebruik: maag- en darmklachten.

Medicijnen moeten soms gedurende een lange tijd worden geslikt, soms zelfs een leven lang.  Voorbeelden zijn cholesterolverlagende medicijnen (statines), bloeddrukverlagende medicijnen, anti-stollingsmedicijnen, medicijnen tegen reuma en pijnstillers (Codeïne). Bij een onjuiste dosering of werkzame stof, betekent dit een leven lang bijwerkingen.

Sommige bijwerkingen zijn meteen merkbaar. Er zijn ook bijwerkingen, die zich pas later manifesteren. Juist dan is het belangrijk om te onderzoeken hoe iemand als individu op die medicijnen reageert. Vroeger was het een kwestie van uittesten met verschillende medicijnen en hoogte van de dosering. Dankzij farmacogenetisch onderzoek is dat niet meer nodig. Met een farmacogenetische test (DNA-test) is meteen duidelijk met welke dosering en welke werkzame stof de gebruiker het best beschermd is.

 

Waar bestaat een DNA-profiel uit? 

Cytochroom P450 enzymen zijn belangrijk voor het verwerken van 80% van alle medicijnen. Kleine verschillen in het DNA van deze enzymen in de lever zijn daarop van invloed. De meeste mensen hebben 2 kopieën van het DNA: 1 kopie van de vader en 1 kopie van de moeder.

Als twee actieve kopieën aanwezig zijn, dan is er sprake van een normale verwerking van medicijnen. Dit wordt aangegeven door *1/*1 (ook wel “extensieve metaboliseerder” genoemd, afgekort met EM) Als er maar 1 actieve kopie aanwezig is dan spreken we van een verminderde verwerking. (“intermediaire metaboliseerder”, afgekort met IM). Als er 2 inactieve kopieën aanwezig zijn spreken we van geen of slechts een zeer geringe verwerking. (“trage metaboliseerder”, afgekort met PM).

 

Medicatie op maat

Met een (farmacogenetische) DNA-test wordt vastgesteld welke activiteit de verschillende enzymen hebben. Het effect van een snelle of trage omzetting is per medicijn verschillend. Bij bijvoorbeeld een snelle omzetting (UM) zal de concentratie werkzame stof in het bloed snel worden bereikt en is een lagere dosering voldoende.

Met de uitslag van de DNA-test kan de arts samen met de apotheker, de dosering van het medicijn veranderen of een ander medicijn voorschrijven. De gebruiker is zo optimaal beschermd en de kans op bijwerkingen wordt sterk verminderd. De landelijke apothekersvereniging KNMP heeft al voor meer dan 80 medicijnen doseringsadviezen op basis van DNA beschikbaar.

Direct naar:

 

DNA-paspoort

Op het DNA-paspoort staat het farmacogenetisch profiel, dat op basis van de medische DNA-test is vastgesteld. Op een DNA-paspoort wordt per gen de activiteit van de enzymen (fenotype) aangegeven. Het aantal relevante varianten, waarop is getest, zijn in een aparte kolom op het paspoort opgenomen. Het DNA-paspoort Panel Pro is op dit moment in Nederland het meest uitgebreide DNA-paspoort.

 

Werking van de DNA afnamekit

Nadat de DNA-test is aangevraagd, wordt een DNA afname-kit toegestuurd met een swab waarmee zelf wangslijmvlies kan worden afgenomen. Dit is weinig ingrijpend. Het DNA-materiaal wordt opgestuurd naar het gecertificeerde laboratorium, gespecialiseerd in farmacogenetisch  onderzoek. Drie weken na het terugzenden van de afnamekit wordt de uitslag van het onderzoek per e-mail verzonden. In het rapport van de uitslag worden de aandachtspunten voor de arts en apotheker aangegeven.

Privacy is gewaarborgd

De QR-code op de swab is verbonden met de persoonlijke gegevens. De swab is daarom alleen geschikt voor eigen gebruik. Het laboratorium ontvangt alleen de swab met de code. De persoonlijke gegevens ontvangt het laboratorium nooit. Na het onderzoek wordt het DNA-materiaal standaard door het laboratorium vernietigd en het gecodeerde resultaat verwerkt in het rapport. Daarna wordt het rapport gekoppeld aan de persoonlijke gegevens en  naar het opgegeven e-mailadres verstuurd.

 

Vergoeding DNA-testen

Zorgverzekeraars vergoeden DNA-testen als sprake is van ernstige bijwerkingen of als een medicijn niet of nauwelijks werkt. De (huis)arts besluit in zulke gevallen tot een farmacogenetisch onderzoek voordat de medicatie wordt aangepast. De vergoeding kan mogelijk van verzekeraar tot verzekeraar verschillen. Neem voor de zekerheid contact op met de zorgverzekeraar. Een DNA-test is altijd als medische kosten fiscaal aftrekbaar.