Bijwerkingen door medicijnen

Medicijnen hebben vaak bijwerkingen. Bijwerkingen bepalen vaak wat wel of niet meer kan. Ongeveer een derde van alle patiënten heeft last van ernstige tot zeer ernstige bijwerkingen. Soms werkt een medicijn niet of niet goed. Ongeveer een kwart van de medicijngebruikers merkt bijvoorbeeld geen of nauwelijks effect bij een standaarddosering. Ziekenhuisopname is bij circa 7% te wijten aan niet (goed) werkende medicijnen en/of bijwerkingen.

Werking van medicijnen in het lichaam

De werking van veel medicijnen en de aard van de bijwerkingen zijn afhankelijk van de snelheid, waarmee de stofwisseling de medicijnen afbreekt (metaboliseert). Dat verschilt per persoon. Specifieke eigenschappen en variaties van genen spelen een belangrijke rol.

maagpijn-bijwerking-medicatie

Meest voorkomende bijwerking van medicijngebruik: maag- en darmklachten.

Sommige bijwerkingen zijn meteen merkbaar. Anderen manifesteren zich pas veel later. Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk te weten hoe je lichaam op medicijnen reageert. Een farmacogenetische test (DNA-test) geeft die duidelijkheid. Met zo’n test wordt het farmacogenetisch DNA-profiel vastgesteld.

Waar bestaat dit DNA-profiel uit? 

Cytochroom P450 enzymen zijn belangrijk voor het verwerken van medicijnen. Kleine verschillen in het DNA van deze enzymen hebben effect op het afbreken van medicijnen. De meeste mensen hebben 2 kopieën van het DNA: 1 kopie van de vader en 1 kopie van de moeder. Als twee actieve kopieën aanwezig zijn, dan is er sprake van een normale verwerking van medicijnen. Dit wordt aangegeven door *1/*1 (ook wel “extensieve metaboliseerder” genoemd, afgekort met EM). Als er maar 1 actieve kopie aanwezig is, dan spreken we van een verminderde verwerking. (“intermediaire metaboliseerder”, afgekort met IM). Als er 2 inactieve kopieën aanwezig zijn spreken we van geen of slechts een zeer geringe verwerking. (“trage metaboliseerder”, afgekort met PM).

Medicatie op maat

Met een (farmacogenetische) DNA-test wordt de activiteit van de verschillende enzymen vastgesteld. Het effect van een snelle of trage verwerking verschilt per medicijn. Bij een snelle verwerking (UM) zal de concentratie werkzame stof in het bloed snel worden bereikt en is dus een lagere dosering voldoende. Met de uitslag van de DNA-test kan de arts samen met de apotheker, de dosering van het medicijn aanpassen of een ander medicijn voorschrijven. Dus meteen het beste medicijn en minder kans op bijwerkingen! De landelijke apothekersvereniging KNMP heeft al voor meer dan 80 medicijnen doseringsadviezen op basis van DNA beschikbaar.

Direct naar:

DNA-paspoort

Op het NIFGO DNA-paspoort staat het farmacogenetisch profiel, dat op basis van de medische DNA-test is vastgesteld. Per gen wordt de activiteit van de enzymen (fenotype) aangegeven. Het aantal relevante varianten, waarop is getest, staan ook op het DNA-paspoort vermeld. Het NIFGO DNA-paspoort is bruikbaar voor de meeste in Nederland voorgeschreven medicijnen.

Werking van de DNA afnamekit

Aanvragen van de DNA-test gaat via de website. Binnen twee werkdagen wordt een DNA afname-kit toegestuurd, waarmee zelf wangslijmvlies kan worden afgenomen. Dit is eenvoudig zelf te doen en is weinig ingrijpend. Het DNA-materiaal in het buisje van de afname-kit stuurt u terug in de speciale retour envelop. Het testen van het DNA-materiaal en het opstellen van de rapportage duurt ongeveer 3 a 4 weken. In de rapportage worden de aandachtspunten voor de arts en apotheker uitgebreid toegelicht. Het DNA-materiaal wordt getest in de gecertificeerde laboratoria van PHARMgenomics en SYNLAB. Coriell Life Services interpreteert de uitslagen en stelt de relevante gen-medicijn combinaties op.

Is privacy gewaarborgd?

De QR-code op het buisje in de DNA-afname kit is verbonden met de persoonlijke gegevens. Het buisje is daarom alleen geschikt voor eigen gebruik. Het laboratorium ontvangt alleen het buisje met de QR-code, dus geen persoonlijke gegevens. Na het onderzoek wordt het DNA-materiaal standaard door het laboratorium vernietigd.

Vergoeding DNA-testen

Zorgverzekeraars vergoeden DNA-testen (farmacogenetisch onderzoek) bij ernstige bijwerkingen of als een medicijn niet of nauwelijks werkt. De (huis)arts kan in zulke gevallen een farmacogenetisch onderzoek aanvragen voordat de medicatie wordt aangepast. De vergoeding kan mogelijk van verzekeraar tot verzekeraar verschillen. Op dit moment is ONVZ de enige verzekeraar, die farmacogenetisch onderzoek (ook preventief) vergoed. Neem voor de zekerheid contact op met de zorgverzekeraar. Een DNA-test is altijd als medische kosten fiscaal aftrekbaar.