/ april 18, 2020

Een evaluatie over toepassing van farmacogenetische testen in Nederland door de ziekenhuisapotheek van het LUMC.

Al bijna 20 jaar is het genoom van de mens bekend. Het genoom is het totaal aan erfelijk materiaal, namelijk het DNA. Het DNA is opgeslagen in chromosomen. ieder mens heeft 46 chromosomen,  23 van de  moeder en 23 van de vader. Het DNA van de mens bestaat uit zo’n 3 miljard bouwstenen en de volgorde hiervan bepaald, wie je bent en hoe je er uit ziet. T

echnieken om de DNA-volgorde te bepalen (sequencen) worden steeds eenvoudiger en goedkoper. Omdat de DNA-volgorde van een groot aantal mensen inmiddels is bepaald en onderling is vergeleken, heeft men kunnen vaststellen dat ongeveer 0,3% daarvan afwijkt ven het gemiddelde. Dat betekent dat er ongeveer 10 miljoen verschillen kunnen zijn tussen 2 mensen. Het DNA codeert voor allerlei eiwitten met als voornaamste doel om alle processen in het lichaam goed te laten verlopen. De volgorde van deze bouwstenen bepaalt de werking van zo’n eiwit.

Aangezien er ongeveer 10 miljoen verschillen zijn tussen twee mensen is het dus begrijpelijk dat de werking van een eiwit niet bij iedereen hetzelfde is. Dit verklaart dan ook, dat een bepaald medicijn goed werkt bij de ene patiënt, maar niets doet bij de ander en bij weer een andere patiënt ernstige bijwerkingen.

Farmacogenetica onderzoekt de relatie tussen variaties in het DNA en de werking van een medicijn. Van steeds meer medicijnen is nu bekend, welk gen (stuk DNA dat codeert voor een eiwit) betrokken is bij de werking van een medicijn. Ook is gebleken, dat er veel genetische variaties voorkomen, die van invloed zijn op de activiteit van die genen. Door de snelle ontwikkelingen in genetische technieken, kunnen deze variaties worden aangetoond. Op die manier kan de werking van een medicijn voorspeld worden.

Ongeveer 15 jaar geleden werd gedacht, dat door het toepassen van farmacogenetica, de “trial and error” praktijk zou verdwijnen, met als gevolg een beter en goedkoper behandeltraject. Omdat toepassing van farmacogenetica in de praktijk achter bleef bij de verwachtingen is onderzoek gedaan naar de mogelijke oorzaken. Voornaamste uitkomst van dit onderzoek was het ontbreken van kennis bij zorgverleners  over die genen, die betrokken zijn bij de werking van een medicijn en over hoe de uitslag van farmacogenetisch onderzoek toe te passen.

Hoe een medicijn werkt is het vakgebied van de apotheker, maar ook apothekers waren destijds op dit punt onvoldoende genetisch geschoold.

Artsen hadden behoefte aan duidelijke richtlijnen, hoe de uitslag te interpreteren. De afgelopen 10 jaar is hard gewerkt om deze belemmeringen weg te nemen. Er zijn scholingsmogelijkheden voor artsen en apothekers en wereldwijd zijn er richtlijnen opgesteld voor dosering van medicijnen bij bepaalde variaties in het gen. Desondanks wordt farmacogenetica nog steeds niet standaard toegepast in de eerste lijnzorg (huisartspraktijken).

Het LUMC heeft opnieuw onderzoek gedaan naar de reden waarom apothekers wel of niet een DNA-test laten aanvragen. Voor dit onderzoek werd de focus gelegd op 39 medicijnen en op variaties in 12 genen. De apothekers gaven 5 punten als voornaamste belemmering aan:

  1. De onduidelijke procedure om DNA-testen aan te vragen;
  2. Onduidelijkheid over de vergoeding;
  3. Onvoldoende bewijs van het nut van testen;
  4. Het ontbreken van een goede infrastructuur en
  5. Het ontbreken kennis en bewustzijn van de mogelijkheden bij alle betrokkenen.

Als voornaamste redenen om DNA-testen toe te passen werden genoemd: apothekers kunnen een belangrijke rol spelen in de farmacogenetica en het geloof dat een DNA-test bij het voorschrijven van medicijnen de toekomst heeft.

De algemene indruk bij apothekers is dat DNA-testen veel voordeel bieden voor de patiënt. De recent  opgedane inzichten bevestigen opnieuw de mogelijkheden om DNA-testen toe te passen in de eerste lijnzorg. Bij voorkeur als preventieve test, omdat vrijwel iedereen ooit in zijn leven medicatie nodig heeft en dan direct optimaal behandeld kan worden.

Lees hier het hele artikel